Firmalar yatırım kararlarını genellikle yatırım maliyetlerini ve geleceğe dair nakit akış (gelir – gider) tahminlerini içerecek bir fizibilite çalışmasına istinaden alırlar. Bu fizibiliteler basit modeller olabileceği gibi çok kompleks excel modelleri de olabilir lakin 2 modelin de sonunda ulaşmaya çalıştığı nokta aynıdır ve kullanılacak excel formülleri de aşağı yukarı aynıdır. Gelir – gider tahmini ve yatırım maliyetini gösteren nakit akış sonrasında bakılacak birkaç şey vardır. Bunlar (sadece bu üçüyle sınırlı kalmak zorunda değil);
- Yatırımın geri dönüş süresi – yatırım kendini kaç sene içerisinde döndürüyor ve başabaş noktasına getiriyor.
- IRR (internal rate of return) – iç verim oranı olarak bilinir Türkçe’de. Kısaca projenin net bugünkü değerini 0’a eşitleyen iskonto oranıdır.
- NPV (net present value) – net bugünkü değer. Gelecekteki para giriş ve çıkışlarının net bugünkü değerini hesaplar, paranın zaman değeri dikkate alınır bu hesapta.
Bunları tek tek ele alacak olursak; yatırım geri dönüş süresi için excel’de belli bir formül yoktur fakat içiçe formüller yardımıyla kolayca hesaplanabilir. Dilerseniz bu metoda içiçe formüllerin nasıl yazılacağını anlattığımız başka bir yazıda ya da sonrasında bakalım.
IRR’a bakacak olursak; projenin net nakit akışlarını hesapladıktan sonra excel yardımıyla kolayca hesaplayabiliriz. Aşağıdaki örnekte (excelde) 13% çıkıyor. 13% iyidir ya da kötüdür demek pek mümkün değil çünkü bu tamamen yatırım yapılacak sektöre, ülkeye, ülkenin faiz, enflasyon durumuna göre değişkenlik gösterebilir, bunun değerlendirmesi yatırımcıya kalmıştır.
NPV için 3 örnek yaptım ekli dosyada. Birincisi 10%’da, ikinci IRR %’de yani 13% ve son olarak 15%’de. İlk örnekte 10%<IRR olduğu için NPV pozitif çıkıyor, ikinci örnekte yukarıda yaptığımız tanım gereği NPV “0” oluyor ve son olarak 15%’de negatif çıkıyor (burada fırsat maliyetinden bahsedebiliriz, yani bu proje yerine paramızı 15% ile faize yatırsak en azından paramız zamanla iskonto oranı karşısında değer kaybı yaşamıyor) yani yatırım yapılamaz (en azından mantıklı değil). Normalde nakit akışlarımızın toplamı 5 milyon olmasına karşın net bugünkü değer gördüğünüz üzere negatif bile olabiliyor paranın zaman değerinden ötürü.
Son olarak dosyaya başka bir örnek daha ekliyorum ve burada 2 yatırım projesini karşılaştırmak istiyorum. Birinci projenin IRR 13% ve ikinci projenin IRR’ı 30% ama yine de ilk projeyi yapmak çok daha mantıklı çünkü NPV bakarsak eğer arada neredeyse 10000 kat fark görüyoruz 2 proje arasında. Tabii ki bu çok uçuk bir örnek oldu ama bunu yapmaktaki amacım bu kriterlerin sadece 1 tanesine bakmanın bizi ne kadar yanlış yerlere / sonuçlara götürebileceğini göstermek.
Son olarak bu konuyla ilgili bir dipnot ile yazımı tamamlamak istiyorum. Yapacağınız fizibiliteler eğer TL ise IRR ve NPV hesabınızı hard currency (dolar ya da euro) üzerinden yapmanızı tavsiye ederim çünkü bu para birimleri zaman içerisinde fazla değer kaybı yaşamaz fakat TL zaman içerisinde dolar ve euro karşısında değer kaybı yaşayabilir. Yani TL nakit akışınızı bitirdikten sonra tutarları dolar ve euroya çevirmeniz (geleceğe yönelik dolar ve euro tahmininizi önceki yazımda anlattığım fisher etkisi ile hesaplayabilirsiniz. http://exceliarmus.blogspot.com/2018/09/nominal-real-interest-rates-and-fisher.html) ve sonrasında IRR ve NPV hesaplamanız daha güvenli bir fizibilite yapmanızı sağlayacaktır.
Bu formüllerle ilgili sorularınız ya da sorunlarınız olursa altta yorum kısmına yazabilirsiniz.
Teşekkürler.
Comments
Post a Comment